Inventarisatie in gedragswetenschappelijk onderwijs
Juli 2026
Het vakgebied Gezondheids- en Medische Psychologie (GMP) verdient een prominente plek in het geneeskunde onderwijs (lees hier meer). Maar wat is de positie van GMP in het onderwijs binnen het domein van de gedragswetenschappen? En waar zitten knelpunten en mogelijkheden voor de toekomst? Een werkgroep verbonden aan PGMP deed een inventarisatie. In onderstaande infographic leest u de belangrijkste inzichten.
In het jaar 2025 werden in totaal 19 interviews gehouden met vertegenwoordigers van faculteiten binnen het domein van de gedragswetenschappen. Dit betroffen hoogleraren en universitair hoofddocenten werkzaam in 11 verschillende universiteiten in Nederland. Aan de hand van een topic guide werden onderwerpen behandeld zoals evaluatie van het onderwijsaanbod, interne en externe samenwerkingen en kansen en bedreigingen met het oog op de toekomst. De interviews werden vervolgens geanalyseerd met behulp van een codeboek, waarna centrale thema’s werden vastgesteld.
Huidig onderwijsaanbod
Het GMP-onderwijs in de bachelor fase biedt een solide theoretische basis en introduceert studenten in zowel individuele als contextuele determinanten van gezondheid. Er is met name aandacht voor gezondheidspsychologie en minder voor medische psychologie. De voertaal van de opleidingen is hoofdzakelijk Engels. Er valt doorgaans 5-6 ECTs te behalen voor vakken, ten opzichte van 15 ECTs voor minoren. Een knelpunt binnen de bacheloropleidingen is de beperkte structurele samenwerking met bijvoorbeeld geneeskunde en beleid. Bovendien zijn er relatief weinig formele stage-of praktijkmogelijkheden in de bachelor.
De masteropleidingen kenmerken zich door een duidelijke focus op de overgang van theorie naar praktijk, met een nadruk op evidence-based werken. Behalve 1 tweejarige masteropleiding, gericht op medische psychologie, zijn alle opleidingen 1-jarig (60 ECTs). Een aantal knelpunten in de masteropleidingen werden genoemd, zoals een beperkte inhoudelijke afstemming binnen het veld, evenals beperkte koppeling aan actuele maatschappelijke vraagstukken. Ook is er weinig aandacht voor kwetsbare groepen, diversiteit, duurzaamheid en lange-termijn gedragsverandering.
Onderaan de pagina vindt u een overzicht van de belangrijkste bachelor- en masteropleidingen op het gebied van Gezondheids- en Medische Psychologie binnen de gedragswetenschappen in Nederland.
Maatschappelijke contextDe maatschappelijke behoefte aan expertise in gedragsverandering en preventie is sterk toegenomen, mede versterkt door de COVID-19-pandemie. Gezondheidspsychologen worden toenemend betrokken bij beleidsontwikkeling, publieke communicatie en interdisciplinaire samenwerkingsverbanden. Dit biedt kansen om het vakgebied nadrukkelijker te positioneren binnen publieke gezondheid, preventie en systeeminterventies. Hierdoor neemt ook de behoefte toe aan professionals die niet alleen kennis hebben van gedragsverandering, maar deze kennis kunnen toepassen binnen complexe maatschappelijke en zorg gerelateerde vraagstukken.
Bedreigingen en toekomstvisieTegelijkertijd zijn er reële externe risico’s, zoals beperkte politieke prioritering op internationalisering en preventieve gezondheidszorg, financiële beperkingen en bezuinigingen, eisen van postdoctoraal GZ-onderwijs waardoor studenten mogelijk kiezen voor alternatieve masterroutes, en claimen van expertise door andere vakgebieden (zoals leefstijlgeneeskunde). Deze ontwikkelingen, alsmede de knelpunten in het onderwijsaanbod, maken het formuleren van een duidelijke toekomstvisie urgent. Om toekomstbestendig te blijven, zijn er zes prioriteiten gesteld:
- Stimuleren van interdisciplinariteit van het onderwijs, zoals de integratie met geneeskunde, epidemiologie, beleidswetenschappen en andere sociale wetenschappen.
- Systematische koppeling van onderwijs aan actuele maatschappelijke vraagstukken zoals preventie, ongelijkheid en duurzaamheid.
- Toenemende focus op praktijkgericht onderwijs, door bijvoorbeeld meer formele stageplaatsen en praktijkopdrachten aan te bieden, waaronder project-gestuurd onderwijs rondom maatschappelijke vraagstukken.
- Versterking van de profilering en positionering van gezondheidspsychologie ten opzichte van klinische psychologie en publieke gezondheidswetenschappen.
- Aandacht voor diversiteit en kwetsbare groepen, met speerpunten zoals inclusie, culturele sensitiviteit en lange-termijn gedragsverandering in curricula.
- Structurele verankering van eHealth, digitale interventies en data gedreven methoden passend bij compassievolle zorg, als onderscheidend kenmerk van gezondheidspsychologie in een gedigitaliseerde samenleving.
De gezondheidspsychologie beschikt over een stevige inhoudelijke basis in zowel bachelor- als masteropleidingen, en heeft een duidelijke maatschappelijke meerwaarde. Daarentegen is medische psychologie zeer beperkt vertegenwoordigd binnen de gedragswetenschappen. In beide vakgebieden is versterking nodig op het gebied van interdisciplinariteit, praktijkintegratie en professionele positionering om het domein toekomstbestendig en aantrekkelijk te houden voor studenten, het werkveld en beleidsmakers. De huidige maatschappelijke context biedt hiervoor zowel urgentie als kans.
Bacheloropleidingen
De volgende universiteiten bieden de bachelor psychologie aan:
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
Andere bacheloropleidingen binnen de gedragswetenschappen waarin gezondheidspsychologie aan bod komt:
|
Gezondheidswetenschappen |
|
Geneeskunde |
 |
Gezondheid en Maatschappij |
Masteropleidingen
Hieronder staat een overzicht van de masteropleidingen binnen de gedragswetenschappen waarin Gezondheids- en/of Medische Psychologie aan bod komt.
